Sowieso hadden we er twee garnizoenskerkjes op gezet, die van Oudeschans en die van Nieuweschans (het huidige Bad Nieuweschans)
Een Garnizoenskerk is een kerkgebouw voor militairen die ter plaatse zijn gestationeerd. Oudschans en Nieuweschans waren vroeger vestingsstadjes.
We begonnen met het garnizoenskerkje in Oudeschans.
Halverwege de zestiende eeuw werd in de Westerwoldsche Aa
een sluis gebouwd. Zo kon een groot gebied onder water worden gezet, zodat dit
ontoegankelijk was voor vijandelijke legers. Op deze strategische plek kwam in
1593, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, een kleine schans te liggen. Zo ontstond
het kleinste vestingsdorpje: Oudeschans.
Hoe klein de vesting ook was, hij speelde een grote rol
in de strijd van de Staatse troepen (de Hollanders) tegen de Spaanse macht.
Meer dan 200 jaar later, in 1814, is Oudeschans als vesting opgeheven. Maar in
de structuur van het dorp is weinig veranderd. Het stratenplan is bewaard
gebleven en de plaats van de vroegere wallen en grachten is nog goed te zien.
Bijzonder is ook het orgel: op een paneel is een schijnorgel geschilderd, waardoor het lijkt of er een 18e-eeuws orgel is. Achter de schildering bevindt zich het uurwerk van de torenklok.
De kerk is in het bezit van de Stichting Oude Groninger Kerken. In de voormalige garnizoenskerk worden nu regelmatig concerten gegeven. Ook fungeert de kerk als multifunctioneel centrum voor het dorp.
De volgende kerk op ons programma was de Magnus Kerk in Bellingwolde.
Het dorp Bellingwolde ontstond in de elfde eeuw op de
scheiding van klei en veen in het oosten van de provincie Groningen.
Aanvankelijk had het dorp regelmatig te maken met overstromingen van de
Dollard, tot de inpoldering van het gebied hier in de zestiende eeuw een einde
aan maakte. In de negentiende eeuw vonden bouwactiviteiten plaats in de agrarische
sector en verrezen grote boerderijen en arbeiderswoningen. In de tweede helft
van de twintigste eeuw werd de oorspronkelijke lintbebouwing uitgebreid met
nieuwbouw.
Deze Magnus kerk heeft een vrijstaande bakstenen klokkentoren.
Kerktorens zijn door de beschutting en het zicht op de omgeving die zij bieden ook voor militaire doeleinden gebruikt. De vrijstaande bakstenen klokkentorens in de provincie Groningen en Oost-Friesland hadden bijvoorbeeld vaak tevens een militaire functie voor de dorpsgemeenschap.
De Hervormde of Magnuskerk was oorspronkelijk gewijd aan
Sint Jacobus en is een eenbeukig laatgotisch bouwwerk met een versmald
driezijdig gesloten koor. Naast de kerk staat dus de vrijstaande toren.
Het huidige kerkgebouw kwam tot stand in 1527, nadat de
Dollard-vloed van 1509 de oudere kerk zwaar had beschadigd. Bij de bouw werd
gebruik gemaakt van materiaal van de afgebroken kerk van het nabijgelegen
Ulsda.
Zodra we in de kerk kwamen kwam er een mevrouw naar ons toe die ons van alles over de geschiedenis van de kerk vertelde. Ze wees ons bijvoorbeeld op de zandloper die tegenover de preekstoel hing. Het is een zandloper van 60 minuten. Ik neem aan dat de voorganger dan kon zien dat hij zijn verkondiging kon gaan afronden want in die tijd moest dat denk ik nog minstens een uur duren (het is niet meer de oorspronkele zandloper)
Het Rechthuis is een voormalig gerechtsgebouw in het dorp
Bellingwolde. Het gebouw met twee trapgevels werd in 1643
opgericht en tot 1811 in gebruik genomen als burgerlijke rechtbank voor het
gebied Bellingwolde-Blijham. Het gebouw is sinds 1972 een rijksmonument.
Nieuweschans neemt een wat
aparte positie in. Het is geen boerendorp zoals de andere kernen, maar een vesting.
De Groningse stadhouder Ernst-Casimir stichtte in 1628 aan de Duitse grens de
vesting Nieuweschans, omdat de rijksgrens door verschillende inpolderingen erg
open kwam te liggen. Verder zuidelijk werd de grens toen gevormd door het
uitgestrekte Bourtangermoeras, dat slecht toegankelijk was en dus veel minder
risico met zich meebracht. De vesting lag vanuit Nederland gezien erg
afgelegen: er was slechts één trekpad naar Winschoten. Pas in 1866, door de
totstandkoming van de spoorverbinding met Groningen, werd de bereikbaarheid
sterk verbeterd. Gezien de ligging pal op de grens is het daarom niet zo vreemd
dat de contacten met buurland Duitsland altijd erg hecht zijn geweest en er
vaak zelfs meer in marken dan in guldens werd verhandeld.
In de synagoge was niet veel te zien.
De synagoge in werd in 1811 gevestigd in de voormalige vestingstad Nieuweschans.
Al sinds 1630 vestigden uit Duitsland afkomstige Joden zich in het op de grens van Nederland en Duitsland gelegen vestingstadje Nieuweschans. Er kon samen met de joodse gemeenschap van het nabijgelegen Bellingwolde één gemeente worden gevormd. In 1811 kreeg deze gemeenschap de beschikking over een gebouwtje. Tot 1925 heeft dit gebouw dienstgedaan als synagoge van de joodse gemeenschap van Nieuweschans en Bellingwolde. Door de terugloop van het aantal joodse inwoners in de jaren twintig van de 20e eeuw kon het quorum voor het gemeenschappelijk gebed in de synagoge niet meer gehaald worden. Het gebouw werd verkocht en van de opbrengst kon in 1934 een bidlokaal in Bellingwolde worden gerealiseerd.
De oorspronkelijke garnizoenskerk is van 1751. Het was een multifunctioneel gebouw: de zolder diende als opslagruimte voor munitie en hooi, en achter de kerk waren twee paardenstallen. In de 19de eeuw verloor de kerk haar functie als garnizoenskerk.
De kerk staat midden in het dorp. Het feit dat het gebouw in vroeger tijden zowel als godshuis alsook als pakhuis gediend heeft, is tot op heden goed te zien. De kerk geeft van buiten enigszins de indruk van een Gronings grachtenpand. Ook de bovenramen in de voorgevel, typisch voor een pakhuis, herinneren nog aan de oude tijd. In de achtergevel zit nog altijd het oude zolderluik.
 |
| een herinnering aan de tijd dat er paardenstallen achter de kerk waren |
 |
| een herinnering aan de vele zeelui die in Nieuweschans woonden en op zee gebleven zijn |
We kregen zin in een kopje koffie en vlak bij een leuk straatje zagen we een leuk winkeltje waar je ook koffie kon drinken.
De kerk is een laatgotische kerk.
De Beertsters moesten vanwege de oprukkende Dollard in de
15e eeuw uitkijken naar hoger gelegen gronden. De huidige kerk is gebouwd
tussen 1506 en 1508. De stichtingsteen met het jaartal 1506 werd lange tijd
verloren gewaand, maar in 1961 teruggevonden. Voor de kerkbouw werden vooral stenen gebruikt van de
vervallen kerk van Ulsda (net als voor de kerk in Bellingwolde), die na 1462 werd ontmanteld. Ook de brokken tufsteen
die in de muren werden verwerkt, zullen afkomstig zijn uit Ulsda. Volgens een
overlevering werden de stenen via een lange rij mensen doorgegeven totdat ze op
hun nieuwe plek waren aangeland. De patroonheilige van Beerta was Bartholomeus;
hij werd omstreeks 1609 om onbekende redenen vervangen door Laurentius, wiens
afbeelding werd opgenomen in het kerspelzegel van Beerta en daarna in het
gemeentewapen van Beerta.
De losstaande kerktoren dateert uit 1806.
.jpg)
Er was nog tijd om ook naar de kerk van Finsterwolde te gaan.
Deze kerk die op een kerkhof staat, was ooit een indrukwekkende romanogotische kruiskerk. Van de oorspronkelijke kerk is alleen nog het sterk gewijzigde schip uit circa 1275 over. Los van de kerk staat hier de toren uit 1820/1822. Op de spits van deze toren staat een paard.
In de kerk is een mooi versierde preekstoel van 1806. Er staan vrouwenfiguren op en de evangelisten.
.jpg)
De "Stainstoulen" zijn van Luc Leenknegt.
De stoelen zijn gemaakt met keien die zijn uitgegraven bij de aanleg van de waterweg de Blauwe Passage. Op de stenen zijn rugleuningen van cortenstaal geplaatst voor enig comfort.
.jpg)
.jpg)
